Buğdayda Sarı Cücelik Virüs Hastalıklarıyla Mücadelede Bilimsel Araştırmalara Dayalı Geç Ekim Önerisi (Kasım ayı) ve Çiftçi Eğitim Çalışmaları

Buğday, arpa ve diğer tahıl türlerinde ekonomik anlamda verim ve kalite kayıplarına neden olan sarı cücelik virüs hastalıklarıyla mücadelede, bilimsel araştırmalara dayalı doğru üretim uygulamalarının büyük önem taşıdığı10 yılı aşkın süredir vurgulanmaktadır.

Bu doğrultuda, Trakya Bölgesi’nde GEÇ EKİM (10-30 Kasım) uygulamasının önemi, 2009-2012 yıllarında Prof. Dr. Havva İLBAĞI’nınyürütücülüğünü yaptığı ve Tekirdağ Valiliği İl Özel İdaresi tarafından desteklenen proje kapsamında elde edilen bilimsel araştırma sonuçlarına dayanarak ortaya konmuştur. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Havva İLBAĞI, hem tarlada uygulamalı olarak hem de laboratuvarda yürüttüğübilimsel çalışmalar sonucunda, değişen iklim koşullarında tahıllarda sarı cücelik virüs hastalıklarıyla mücadelede ekim zamanının kritik rolünü ortaya koymuş; hastalığın ortaya çıkışında etkili olan diğer faktörleri belirleyerek bölge koşullarına uygun mücadele yöntemleri geliştirmiştir. Bu doğrultuda, geç ekim (KASIM), yöreye uygun çeşit seçimi, ekim nöbeti, tarla kenarlarındaki hastalık kaynağı yabancı otlarla mücadele ve sık ekim yapılmamasınınbu hastalıklarla mücadelede büyük önem taşıdığını vurgulamıştır.

Bilimsel araştırmalardan elde edilen sonuçların doğrudan üreticiye aktarılmasını hedefleyen Prof. Dr. İLBAĞI, yaklaşık 10 yılı aşkın süredir Trakya’da seminerler, konferanslar ve basımı yapılan bilgilendirici broşürler aracılığıyla çiftçileri hastalıkların oluşumunu ve yayılışını etkileyen faktörler ile uygulanması gereken mücadele yöntemleri konusunda bilgilendirmektedir. Ayrıca, konuya ilişkin bilimsel bilgi ve araştırma sonuçlarını bir araya getirerek kaleme aldığı kitap, Türkiye Tohumcular Birliği tarafından basılmış; Tarım ve Orman İl Müdürlükleri, Ziraat Odaları ve tarımla ilgili diğer kuruluşlarda görev yapanziraat mühendisleri için sarı cücelik virüs hastalıklarının tanınması, değerlendirilmesi ve mücadelesine yönelik önemli bir başvuru kaynağı ve uygulama kılavuzu niteliği taşımaktadır.

2026 yılı Mayıs ayında Tekirdağ’ın Süleymanpaşa ve Malkara ilçeleri ile Edirne ve Kırklareli illerinde, erken ekim yapılan ve hastalığa duyarlı buğday çeşitlerinin yetiştirildiği bazı tarlalarda sarı cücelik virüs hastalıklarının görülmesi üzerine, konu uzmanı Prof. Dr. İLBAĞI tarafından hastalığın ortaya çıkışında etkili olan faktörler, alınması gereken önlemler ve uygulanabilecek mücadele yöntemleri konusunda çiftçilere yönelik 5 farklı eğitim ve bilgilendirme çalışmasıgerçekleştirilmiştir.Bu kapsamda, 2026 yılıEkim ayında Tekirdağ İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Türkiye Ziraatçılar Derneği ve Ziraat Mühendisleri Odası Kırklareli Temsilciliğinin organizasyonunda; Tekirdağ’ınSüleymanpaşa ve Malkara ilçelerinde, Süleymanpaşa’ya bağlı Evciler ve Karacakılavuz köylerinde ve Kırklareli’nin Kayalı köyünde çiftçi eğitim seminerleri düzenlenmiştir.

Seminerlerde, tahıllarda sarı cücelik virüs hastalıklarının ortaya çıkışında ve yayılışında etkili olan faktörler, değişen iklim koşullarının hastalık riski üzerindeki etkileri ve uygulanabilecek mücadele yöntemleri bilimsel araştırma sonuçları ve saha gözlemleri doğrultusunda ele alınmıştır. Özellikle günümüz iklim koşullarına uygun geç ekim uygulamasının önemi vurgulanarak, 15-30 Kasım tarihleri arasında ekim yapılmasının hastalıkla mücadelede kritik bir uygulama olduğu çiftçilerimize aktarılmıştır.

Bilimsel araştırmaların tarlaya, bilginin üreticiye, doğru uygulamaların ise çiftçinin kazancına dönüşmesini hedefleyen bu çalışmalar, sürdürülebilir tarımsal üretim açısından önemli bir değer taşımaktadır. Yürütülen bilimsel çalışmaların ve 10 yılı aşkın süredir devam eden çiftçi eğitimlerinin üretici düzeyinde karşılık bulduğu görülmektedir. Nitekim 2026 yılı üretim döneminde erken ekim yapan bazı çiftçilerimizin de erken ekimden kaçınmaya başladığı ve Kasım ayında ekim yapma yaklaşımının bir üretim alışkanlığına dönüştüğü görülmektedir.

Trakya Bölgesi’nde gerçekleştirilen bilimsel araştırmalardan elde edilen sonuçların ve saha deneyimlerinin Türkiye genelindeki tahıl üreticilerine ulaştırılması amacıyla, konu uzmanı Prof. Dr. Havva İLBAĞI tarafından ülkemizin diğer önemli tahıl üretim bölgelerinde de çiftçi eğitim seminerleri düzenlenmesi planlanmaktadır. Bu kapsamda, bilimsel araştırmalar sonucunda geliştirilen mücadele yöntemlerinin ve üreticiye yönelik önerilerin farklı bölgelerdeki çiftçilerle paylaşılması; sarı cücelik virüs hastalıklarıyla mücadelede farkındalığın artırılması, hastalık risklerinin azaltılması ve bilimsel temelli tarımsal uygulamaların ülke genelinde yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.

Böylece Trakya’da bilimsel araştırmalarla geliştirilen, çiftçi eğitimleriyle sahada karşılık bulan GEÇ Ekim tarihi ve diğer mücadele yöntemleri, şimdi Türkiye’nin diğer tahıl üretim bölgelerindeki çiftçilerle buluşturulacaktır.