Ülkemizin ve sosyal güvenlik sisteminin en önemli sorunları arasında yer alan kayıt dışı istihdam; çalışanların Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmemesi ya da çalışma gün veya ücretlerinin eksik bildirilmesidir. Yani sigortasız işçi çalıştırma durumunda olduğu gibi, çalışma sürelerinin veya ödenen ücretlerin eksik bildirilmesi de kayıt dışı istihdam olarak değerlendirilmektedir.

Çalışanların sigortalı olarak çalıştırılmaları anayasal bir hak olmakla birlikte hem çalışanlar hem de işverenler açısından yasal bir zorunluluktur. İşverenlerin sigortasız istihdam sağlama hakkı bulunmadığı gibi, çalışanların da kendi rızalarıyla dahi olsa bu haktan feragat ederek sigortasız çalışmayı talep etmeleri hukuken mümkün değildir. Çalışanların sigortasız çalışma taleplerinin kabul edilmesi, işverenler açısından iyi niyetle yapılmış bir esneklik gibi görünse de ciddi yasal ve mali riskler barındırmaktadır. İşletmelerimizin bu tür talepler karşısında mevzuattan taviz vermemesi büyük önem taşımaktadır.

Özellikleemekli,dulveyetimaylığıalanların,sosyalyardımyararlanıcılarınınveyabakmakla yükümlü olunan kişi statüsündekilerin hak kaybı yaşamamak adına zaman zaman kayıt dışı çalışmaya eğilim gösterebildiği tespit edilmektedir. İşverenlerimizin bu tür talepler karşısında taviz vermeyerek yasal yükümlülüklerini yerine getirme bilinciyle hareket etmeleri; ileride karşılaşılabilecek ağır idari yaptırımların ve öngörülemeyen mali yüklerin önüne geçilmesi adına büyük önem taşımaktadır.

Kayıtdışı istihdam,toplumunsosyalve ekonomikdeğerleriüzerindeçokyönlü olumsuz

etkilerenedenolmakta;hemçalışanlarhemişverenlerhemdedevletaçısındanciddisonuçlar doğurmaktadır. Bu kapsamda kayıt dışı çalışan bir kişi:

Geleceğinenönemliteminatıolanemeklilikhakkındanmahrum kalır.
Olasıbirişgöremezlikdurumundamalullükaylığına hak
Vefatıhâlinde,geridebıraktığıailesi(eşveçocukları) ölüm aylığıgüvencesinden

yoksunkalır.

Beklenmedikişkayıplarındaekonomikbirkalkan olanişsizlik sigortasından

faydalanamaz.

Kendisiveailesiiçinsağlıkhizmetlerindendoğrudanyararlanmahakkınıriskeatarak,

GenelSağlıkSigortası(GSS)primlerinikendibütçesindenödemekdurumunda kalır.

İşkazasıvemeslekhastalıklarınakarşıyasalolaraksağlanankoruyucuönlemlerden ve olası kaza anında sunulan maddi/sağlık güvencelerinden uzak, büyük bir risk

altındaçalışmakzorunda bırakılır.

Kayıt dışı istihdam, bireyleri yalnızca sosyal güvenlik şemsiyesinden değil, aynı zamanda iş mevzuatınınsağladığıtemelgüvencelerdendekoparmaktadır.Budurumdakiçalışanlar;kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, hafta tatili ve analık izni gibi en temel özlük haklarından mahrum bırakılarak, kayıtlı istihdamın sağladığı adil ücret standartlarının gerisinde ve güvencesiz koşullarda çalışmaya maruz kalmaktadır.

Sosyal güvenlik uygulamalarında asıl amacın cezalandırmak değil, rehberlik odaklı bir yaklaşımlaişletmelerin sürdürülebilirvegüvenli bir zemindebüyümesini desteklemek olduğu vurgulanmalıdır. Bununla birlikte, kayıt dışı istihdamın, yarattığı anlık ve yanıltıcı kazancın aksine, işletmeleri telafisi güç mali risklere sürüklediği göz ardı edilmemelidir. Kayıt dışı çalışmanın tespit edilmesi halinde işletmeler; yüksek idari para cezaları, prim teşviklerinin iptali ve olası iş kazalarında doğacak ağır yasal yükümlülükler gibi ticari faaliyetleri durma noktasına getirebilecek ciddi yaptırımlarla yüzleşmektedir. Bu bağlamda işverenlerin, söz konusurisklerialmakyerinesunulanistihdamteşviklerindenfaydalanarakgüvenlibirbüyüme yolunu tercih etmeleri büyük önem taşımaktadır.

Tümburisklerinötesinde,kayıtdışıistihdamınmakroekonomikvetoplumsalölçekteyarattığı çok yönlü tahribatlar şunlardır:

Haksızrekabet oluşur,
Piyasadengesibozulur,
İşverenlervergiavantajısağlayangideryazmaveindirimgibihaklardanmahrumkalır,
İşyerindeverimlilikvemotivasyon düşer,
Vergiveprimkaybı oluşur,
Sosyalgüvenliksistemizarargörür,çalışan/emeklidengesibozulur,
Primsizödemelerin artmasıylabütçeyükü artar,
Gelirdağılımıadaletsizleşir,kaynakdağılımındaetkinlikazalır,
Ekonomikverileringüvenilirliği zedelenir,doğrupolitikalarınoluşturulmasıgüçleşir.

BİLGİEDİNME,İHBARVEŞİKÂYET

Çalışanlar, çalışmalarının işveren tarafından SGK’ya bildirilip bildirilmediğini veya hangi kazanç seviyesinden bildirildiğini kısa sürede öğrenebilirler. Bunun için:

turkiye.gov.tradresinden,PTT’denalınane-Devletşifresiilesorgulama yapılabilir,
ALO170ÇalışmaveSosyalGüvenlikİletişimMerkezi7/24aranabilir,
İl veya ilçelerde bulunan Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri ya da Sosyal GüvenlikMerkezlerine şahsen başvuru yapılabilir.

Sigortasız çalıştırıldığını ya da eksik ücret veya eksik gün bildirimi yapıldığını düşünen çalışanlar, ihbar ve şikâyetlerini:

ALO 170 üzerinden,
SosyalGüvenlikİlMüdürlükleri/Merkezlerinedoğrudan,
CİMER(CumhurbaşkanlığıİletişimMerkezi)üzerinden

ÜCRET ÖDEMELERİNDE BANKA KANALI ZORUNLULUĞU VE ŞEFFAFLIK

Çalışma hayatında şeffaflığın sağlanması, çalışan haklarının güvence altına alınması ve olası uyuşmazlıkların önüne geçilmesi amacıyla, ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılması büyükönemtaşımaktadır.Mevzuatgereği,Türkiyegenelinde3vedahafazlaişçiistihdameden işletmelerde; işçilere yapılan ücret dâhil her türlü ödemenin, kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutarının bankalar aracılığıyla gerçekleştirilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu yükümlülüğeuyulmaması,işletmeleriherbirçalışanveihlalindevamettiğiherayiçinayrıayrı uygulananidariparacezalarıylakarşıkarşıyabırakmakta;süreç,işverenleraçısındankatlanarak artan öngörülemez bir mali riske dönüşmektedir.

Kayıtlı istihdam, sadece yasal bir zorunluluk değil; ülkemizin aydınlık yarınlarına, çocuklarımızıngeleceğineveişletmelerimizinsürdürülebilirliğineyapılanenbüyükyatırımdır. Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında tüm tarafları bu ortak sorumluluğa sahip çıkmaya davet ediyoruz.

Sigortaileişgüvende,işçigüvende;gelecekgüvende