MUSTAFA KEMAL’İN 19 MAYIS 1919 ÖNCESİ YAPTIĞI ÇALIŞMALAR

İbrahim BİRELMA

                30 Kasım 1918’de Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında Mondros Ateşkes Antlaşmasının imzalanmasından sonra, Atatürk Yıldırım Orduları Komutanlığı’na atanır. 7 Kasım 1918’de Yıldırım Orduları Komutanlığı’nın Padişah iradesiyle kaldırıldı. Harbiye Nezareti emrine atanan Atatürk 10/11 Kasım’da Adana’dan trenle İstanbul’a hareket etti. 13 Kasım 1918’de İstanbul’a gelen Atatürk, deniz ortasında düşman donanmasını gördü, yaveri Cevat Abbas’a “Geldikleri gibi giderler!” dedi.

• Pera Palas oteline yerleşen Atatürk, 15 gün sonra kısa bir süre Sahil Fansa’nın evinde misafir edilmiş, Aralık ayı başında Şişli’de tuttuğu eve yerleşir.
• Atatürk, 14 Kasım 1918’de İngiliz gazeteci WarolPrice, Rauf Orbay, sadrazamlıktan istifa eden Ahmet İzzet Paşa, 15 Kasım’da Padişah Vahdettin, 16 Kasım’da Çanakkale savaşlarına katılan İngiliz General William Birdwood, 17 Kasım’da Harbiye Nazırı Abdullah Paşa, 22 Kasım’da Padişah Vahdettin, 20 Aralık’ta Ali Fuat Paşa, 15 Ocak 1919’da Albay İsmet (İnönü), Ayan Reisi Ahmet Rıza Bey, 15 Şubat 1919’da Albay Refet Bele, 20 Şubat 1919’da Ali Fuat Paşa, 11 Mart 1919’da Bahriye Nazırı Avni Paşa, 12.3.1919’da Dahiliye Nazırı Mehmet Ali Bey, Mart sonunda İtalya yüksek komiseri Kont Sforza, Rahip Frew, 11.4.1919’da Kâzım Karabekir, 17.4.1919’da Rauf Bey, 29.4.1919’da Kâzım Karabekir, 17.4.1919’da Rauf Bey, 29.4.1919’da Harbiye Nazırı Şakir Paşa, 1.5.1919’da Sadrazam Damat Ferit Paşa, 9.5.1919’da İsmet (İnönü) Bey, 14.5.1919’da sadrazam Damat Ferit Paşa, 15.5.1919 Genel Kurmay Başkanlığı’nda Cevat (Çoban), Fevzi (Çakmak) Paşa, Dahiliye, Hariciye ve bazı hükümet üyeleri, Padişah Vahdettin, 15.5.1919’da Bandırma Vapuru Kaptanı İsmail Hakkı Bey, 16.5.1919’da Padişah Vahdettin, Annesi ve Kız Kardeşi ile görüşmüştür.
• 5.1919’da Atatürk’e Harbiye Nezareti tarafından “9. Ordu Kıtaatı Müfettişliğine” atanması bildirildi. Harbiye Nazırı Şakir Paşa Atatürk’e “Türklerin Rumlara yaptığı baskıyı yerinde incelemek ve önlemek üzere Karadeniz Bölgesine müfettiş olarak gönderilmesinin kararlaştırdığını bildirdi. 6.5.1919’da Atatürk’e müfettişlik vazifesiyle ilgili yetkilerini belirten talimat verilerek, acele hareketi istendi. 8.5.1919’da Atatürk’ün 9.Ordu Kıtaatı Müfettişliğine atandığının Harbiye Nezareti tarafından bütün Kolordular’a bildirildi.
• 5.1919’da Atatürk Süleymaniye’de İsmet (İnönü) Bey’i evinde ziyaret ederek; “Ben yerleşinceye kadar sen de bana yardım edeceksin ve iş başladığı vakit yanıma geleceksin!”
• Atatürk, 9.Ordu Kıtaatı Müfettişliği Karargâhı mensuplarıyla beraber akşamüzeri, Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılışı. (16.5.1919)
• Atatürk, güvertedeki arkadaşlarına “Biz, Anadolu’ya ne silah, ne cephane götürüyoruz, biz ideali ve imanı götürüyoruz” dedi. (Prof. Dr. Utkan Kocatürk, Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, İkinci Baskı, Atatürk Araştırma Merkezi, 2007).

Yukarıda Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919’a gelmeden yaptığı görüşmeleri anımsattık. Aşağıda bu görüşmelerden bazı notlar sunulmuştur.

• Fevzi Çakmak 15 Mayıs 1919’da günlüğünde Genelkurmay Başkanlığı’nda görüşmeyi şöyle yazdı: “Ben, Cevat Çobanlı ve Mustafa Kemal üçümüz Anadolu’da melama (protesto) karar verdik!” (Hikmet Özdemir, Atatürk, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara 2023).
• Mustafa Kemal, ilk iş olarak Genel Kurmay Başkanı Cevat Paşa’dan Ulukışla’da bulunan 20. Kolordunun Ankara’ya gönderilmesini ister. Böylece, Sivas’taki 3. Kolordu Refet (Bele), Erzurum’daki 15. Kolordu Kâzım Karabekir, Ankara’daki 20. Kolordu Ali Fuat (Cebesoy) olmak üzere Mondros Antlaşması’ndan kurtulmuş üç kolordu ile zihninde planladığı kurtuluş savaşını başlatmak imkânına kavuşmuştu. (Dr. Cihangir Dumanlı, Bütün Dünya 1.5.2019).
• Trakya Cemiyeti üyeleri, Atatürk’ü İstanbul’da birkaç defa ziyaret etmişti. Bunlardan 7 Şubat 1919’da yapılan ziyarette Atatürk’e, “Başımıza geçer misiniz?” teklifinde bulunmuşlar, Atatürk cevabında, “Tehlikede yalnız Trakya değildir. Bütün Türk Vatanı kaybolmak üzeredir. Bir yolunu bulup bütün milleti kurtuluş mücadelesine çağırmanın çare ve yollarını arıyorum. Böyle parça parça çalışacağımıza, bütün memleketin mukadderatını idare edecek, ele alacak bir teşkilat meydana getirip beraber çalışsak nasıl olur?” sorusunu yöneltmişti. (Hikmet Özdemir, Atatürk, sh.76).
• Mustafa Kemal 14 Kasım 1918’de İngiliz gazeteci Word Price’a verdiği demeçte, “Milletlerin Kuvvetini silahta değil, manevi, bilimsel, teknik ve ahlaki yönden kuvvetli olmaktan geldiğini” söylemiştir.
• Fethi Okyar, Mustafa Kemal’in verdiği parayla 1 Kasım 1918’den itibaren “Minber” gazetesi çıkarır. Mustafa Kemal, Minber Gazetesinde Amerikan Mandacılarını şiddetle eleştirir. Minber gazetesi toplam 51 sayı çıkarabilmiş 20.12.1918’de kapanmıştır. Mustafa Kemal’in son parası da bu gazete ile batar. Gazetecilik deneyi başarısızlıkla biter.
• 12.1918 günü Ali Fuat Paşa Mustafa Kemal’i evinde ziyaret eder. Mustafa Kemal’le şu kararlara varırlar: 1. Ordunun terhisini durdurmak 2.Silah ve cephaneyi düşmana vermemek 3. Genç Kumandanları Anadolu’ya yollamak 4. Milli direnişe taraftar amirleri yerinde bırakmak 5. Vilayetlerde particilik kavgalarına son vermek 6. Halkın maneviyatını yükseltmek.
• Mustafa Kemal ve Ali Fuat Paşa, böylece 4 Kasım 1918’de Adana’da Yıldırım Orduları Karargâhında verdikleri “Anadolu’da milli mukavemet, direniş kararını, 20.12.1918’de bir adım daha ileri götürmüşlerdi. Mukavemetin silahlı çekirdeği 20. Kolordu ve Komutanı Ali Fuat’tır.
• 15 Ocak 1919’da Mustafa Kemali İsmet (İnönü) Bey’i evine çağırdı, ona şunu sordu: “Hiçbir sıfat ve yetki sahibi olmaksızın, Anadolu’ya geçmek ve milleti uyandırmak için en müsait yer ve yol hangisidir” İsmet Bey: “Yollar Çok… Mıntıkalar çok!” diyerek ayağa kalkar, “Kararını bana ne zaman bildireceksin?” sorusuna M.Kemal, “Zamanında” der.
• Mustafa Kemal şöyle düşünür: “Çalışacak olanlar yapılandan başka bir şey yapılmak ihtimali kalmadığına inanmalıdırlar. İşte benim dört-beş ay İstanbul’da kalışım sırf bunun içindir. (Kerem Çalışkan, 1919 Mustafa Kemal Mucizesi, Remzi Kitabevi, 2019)