Türkiye’nin ilk kadın pilotlarından olmasının yanında Dünya’nın ilk kadın savaş uçağı pilotu Sabiha Gökçen. Mustafa Kemal Atatürk’ün manevi Kızı. 22 Mart 1913’te Bursa’da doğan Gökçen, 22 Mart 2001’de (Doğum Gününde) Ankara’da vefat etmiştir.
SABİHA GÖKÇEN’İN HAYATI (1913-2001)
ÇOCUKLUĞU
Bursa Vilayet Başkatibi olan Hafız Mustafa İzzet Bey ile Hayriye Hanım’ın kızları Sabiha, 22 Mart 1913’teBursa’da dünyaya geldi.
Edirne Deftardarı olan babası Hafız İzzet Bey, ‘Jön Türk’ olduğu gerekçesiyle Bursa’ya sürülmüştü.
Anne ve babasını küçük yaşta kaybeden ve ağabeyi Neşet tarafından büyütülen Sabiha, 1925’te henüz 12 yaşındayken Bursa ziyareti sırasında evlerinin yakınındaki Hünkar Köşkü’nde konaklayan dönemin cumhurbaşkanıAtatürk’e ulaşmayı ve okumak istediğini iletmeyi başarmıştı.
Atatürk, ağabeyinden izin alarak, zor şartlar altında yaşayanSabiha’yı evlat edindi ve Ankara’ya götürdü.
Sabiha, Çankaya İlkokulu, ArnavutköyAmerikan Kız Koleji ve Üsküdar Amerikan Kız Koleji’nde eğitim gördü. Rahatsızlığı nedeniyle öğrenimini yarıda kesip Heybeliada ve Viyana’da tedavi gördü.
Bir süre Fransızcasını ilerletmek amacıyla Paris’te bulundu.
1934’te Soyadı Kanunu nun çıkmasından sonra Mustafa Kemal Sabiha’ya Gökçensoyadını verdi.
HAVACILIK KARİYERİ
Sabiha Gökçen, 1935’te Türkkuşu’nun açılış töreninde yapılan planör gösterilerinden etkilenerek havacılığa ilgi duydu. Atatürk’ün de destek vermesi ile 1935’te Türk Hava Kurumu’nun Türk Kuşu Sivil Havacılık Okulu’na girdi, Ankara’da yüksek planörcülük brövelerini aldı.
Gökçen, yedi erkek öğrenciyle birlikte Kırım’a gönderilerek altı aylık yüksek planörcülük eğitimini Koktebel Yüksek Planör Okulu’nda tamamladı. Moskova’ya motorlu uçak okuluna gitmeyi planlıyordu.Ancak manevi kız kardeşi Zehra’nın ölüm haberini alınca bu düşünceden vazgeçerek ülkesine döndü.
Bir süre dünyaya küsen Sabiha, Atatürk’ün ısrarları ile yeniden çalışmalara başladı. Eskişehir Havacılık Okulu’nda Savmi Uçan ve Muhittin Bey’den özel uçuş eğitimi aldı. 25 Şubat 1936’da ilk defa motorlu uçak ile uçmaya başladı.
Gökçen’in, uçuş eğitimde gösterdiği başarılardan dolayı, Atatürk kendisine şunları söyledi:
“ “Beni çok mutlu ettin… Şimdi artık senin için planladığım şeyi açıklayabilirim… Belki de dünyada ilk askerî kadın pilot olacaksın… Bir Türk kızının dünyadaki ilk askerî kadın pilot olması ne iftihar edici bir olaydır, tahmin edersin değil mi? Şimdi derhal harekete geçerek seni Eskişehir’deki Tayyare Mektebi’ne göndereceğim. Orada özel bir eğitim göreceksin ” ”
O yıllarda kızlar askerî okullara alınmadığı için özel bir üniforma giydirilerek Eskişehir Uçuş Okulu’nda, 1936-1937 döneminde 11 ay boyunca özel eğitim aldı. Bu eğitim sırasında kendisine ilkokul öğretmeni NüveyreUyguç eşlik etti. Gökçen, brövesini aldıktan sonra Eskişehir’deki 1. Hava Alayı’nda altı ay görev yaptı, bu sırada Trakya ve Ege manevralarına katıldı.
DERSİM HAREKATI
1937 yılında Tunceli’de çıkan ayaklanmayı bastırmak için başlatılan Dersim Harekâtı’nın hava saldırısı safhasında yer alarak dünyanın ilk kadın savaş pilotu oldu.
Bu harekâtta gösterdiği üstün başarı sebebi ile, Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Genelkurmay Başkanı’nın da katıldığı bir törenle kendisine Türk Hava Kurumu Murassa (İftihar) Madalyası verildi.
30 Ağustos 1937’de askerî uçuş brövesi aldı.
HATAY’IN TÜRKİYE’YE KATILMASI
1937’de Fransa’nın, Hatay’ı Suriye’ye devretmeye hazırlandığı yolundaki haberler, Ankara’da sert tepkiyle karşılandı. Atatürk’ün emriyle üniformasını giyen Sabiha Gökçen Fransız elçisinin önünde havaya üç el ateşetti ve “Hatay’ın vatana katılması için gerekirse silahlanırız” dedi.
Olay sonunda yine Atatürk’ün emriyle tutuklanan ve mahkemeye çıkan ve yasa gereği bir gün hapis yatan Sabiha Gökçen’in çıkışı sayesinde Atatürk’ün planı tutmuş ve Fransızlara gözdağı verilmiş, kararlılık gösterilmiştir.
BALKAN TURU
1938’de uçağıyla beş gün süren bir Balkan Turu yapan Gökçen’in ünü bu turla dünyaya yayıldı. Ankara’da bulunan Balkan Paktı heyeti üyelerinin Sabiha Gökçen ile tanıştıktan sonra kendisine uçakla başkentlerine gelmeyi önermeleri üzerine bu tur fikri doğmuştu. Gökçen, Atatürk’ün arzusu üzerine bu turu yanına bir makinist dahi almadan, tek başına gerçekleştirdi.
Vultee tipi bir uçakla İstanbul’dan havalandıktan sonra Atina’ya ardından Sofya ve Belgrad’a gitti. Kendisine Yugoslav Genelkurmay Başkanı tarafından “Beyaz Kartal” nişanı verildi. İstek üzerine Bükreş’te bir gösteri uçuşu yaptıktan sonra 6. gün olan 22 Haziran’da İstanbul’a döndü. Bu Balkan turu, basının büyük ilgisini uyandırmış; her yerde göklerin kızı olarak anılmasına neden olmuştur.
ATATÜK’ÜN ÖLÜMÜNDEN SONRAKİ DÖNEM
Manevi babası Atatürk öldükten sonra hayatını yeniden düzene sokan Gökçen, kadınların orduda görev yapmasına ilişkin yasa çıkmadığı için ordudan ayrıldı ve Türkkuşu Uçuş Okulu’na başöğretmen tayin edildi. 1955’e kadar bu görevini başarıyla sürdürdü. Türk Hava Kurumu yönetim kurulu üyesi oldu. Hayatı boyunca toplam 22 değişik hafif bombardıman ve akrobatik uçakla uçtu.
Gökçen, 1940 yılında Hava Okulu’nda askerî coğrafya ve topoğrafya öğretmeni Üsteğmen Kemal Esiner ile evlendi ve eşine kendi soyadını verdi; ancak üç yıl sonra, 12 Ocak 1943’te eşini kaybetti.
1953 ve 1959’da davet edildiği ABD’ye Türk toplumu ve Türk kadınını tanıtmak amacıyla giden Gökçen için büyük bir Amerika turu düzenlenmiştir. Son uçuşunu 1996’da 83 yaşında iken Fransız pilot Daniel Acton eşliğinde Falcon 2000 uçağıyla yapmıştır.
Hayatı boyunca takriben8.000 saat uçuş gerçekleştirmiştir.
1996’da havacılık kariyerinin en büyük ödülünü almıştır. Amerikan Hava Kurmay Koleji’nin mezuniyet töreni için düzenlenen Kartallar Toplantısı’nın onur konuğu olarak katıldığı Maxwell Hava Üssü’ndeki törende “dünya tarihine adını yazdıran 20 havacıdan biri” seçildi. Bu ödüle layık görülen ilk ve tek kadınhavacı oldu.
Ölümünden 2 yıl önce Hukukun Egemenliği Derneği tarafından onuruna verilen törende kendisine, adına bestelenen, klasik rock opera tarzındaki eser dinletildi.
İSTANBUL SABİHA GÖKÇEN HAVAALANI
Sabiha Gökçen Uluslararası Havaalanı Pendik ilçesi sınırları içerisindeki Kurtköy mevkiinde inşa edilen İstanbul’un 2. havaalanıdır. Havaalanı ismini dünyanın ve Türkiye’nin ilk kadın pilotu olan Sabiha Gökçen’den almıştır.
Havaalanının temeli Şubat 1998 tarihinde atılmış, Ocak 2001 tarihinde bitirilenhavaalanı toplam 550 milyon USD ye mal olmuştur.
Yapımına Şubat 1998 tarihinde başlanan İstanbul-Kurtköy Havalimanı’nın adı 18 Aralık 1998 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile ‘Sabiha Gökçen Havalimanı’ olarak değiştirilmiştir.
Gökçen’in inşaat sürecinde havaalanını ziyarete geldiğini ve Mayıs 2001ayında yapılacak resmi açılıştörenini heyecanla beklediği bilinmektedir.
ÖLÜMÜ
Sabiha Gökçen, 22 Mart 2001 tarihinde (Doğum Gününde),88 yaşındaGülhane Askeri Tıp Akademisi’nde hayata gözlerini yumdu. Mezarı Ankara Cebeci Şehitliği’ndedir.
SEZER: ÇAĞDAŞ TÜRK KADINININ SİMGESİ
Dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, 22 Mart 2001 tarihinde, Atatürk’ün manevi kızı ve Türkiye’nin ilk kadın pilotu Sabiha Gökçen’in vefatı nedeniyle bir mesaj yayımlamıştır. Cumhurbaşkanı Sezer’in mesajı şu şekildedir:
”Cumhuriyetimizin Kurucusu, Ulu Önderimiz Büyük Atatürk’ün manevikızı ve Türkiye’nin ilk kadın pilotu Sabiha Gökçen’in vefatından büyük üzüntü duydum. Sabiha Gökçen, Atatürk’ün manevi kızı olma onuruna erişmesinin yanı sıra Türk kadınının çağdaş kimlik kazanmasında etkin rol oynamıştır. Sabiha Gökçen örnek yaşamı, büyük ülküleri ve başarıları ile daima anımsanacak, çağdaş Türk kadınının simgesi olarak gönüllerimizde sonsuza kadar yaşayacaktır. Kendisine Tanrı’dan rahmet, ulusumuza başsağlığı diliyorum.”
Sabiha Gökçen dünyanın bütünkadın pilotları için bir ilham kaynağıdır ve efsanesi bizimle yaşamaya devam edecektir…
Ruhu Şad olsun!
Recep YILDIZ
Em.Top.Kur.Alb.
TESUD Tekirdağ Şube Başkanı